Het eerste deel van een tweeluik over een van de bekendste Molukse vrijheidsstrijders. 

 

De naam Pattimura kom je veel tegen op de Molukken en in de rest van Indonesië. Zo draagt het vliegveld op Ambon deze naam en is er een universiteit naar hem vernoemd. Zijn afbeeltenis is daarnaast te zien op het bankbiljet van 1000 Rupiah. Er doen ook allerlei mythische verhalen over hem de ronde op de Molukken. Maar wie was deze mythische persoon, die eigenlijk Thomas Matulessy heet, nu precies? En waarom werd hij in 1973 door de Indonesische regering opgenomen in de eregalerij der nationale helden en heeft Indonesië 15 mei uitgeroepen tot Hari Pattimura?

Politieke machtsstrijden tussen buitenstaanders hebben de geschiedenis rondom de Indonesische archipel altijd al beïnvloed. Zo ook in de geschiedenis die vooraf gaat aan de uiteindelijke Pattimura-opstand, die in 1817 plaatsvindt op het eiland Saparua. 

Nederland en Engeland voerden al langer zeeslagen met elkaar. Zo probeerden de Engelsen al eens de handel over te nemen op de Molukken, toen de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) daar net aan de macht was. Maar vanaf 1656 heeft de VOC het kruidnagelmonopolie stevig in handen. Zij beperkt daarbij de productie tot de eilanden Ambon, Banda, Haruku, Saparua en Nusalaut. Op Buru, Seram en de andere eilanden moeten alle kruidnagelbomen worden omgehakt. 

De prijzen die de VOC betaalt aan de Molukkers blijven door de monopoliepositie erg laag. Daarnaast krijgt de bevolking te maken met steeds zwaarder wordende herendiensten. Dat is het verplichte en onbetaalde werk dat de Indonesische bevolking al eeuwen voor haar vorsten en andere adellijke bestuurders moet doen. 

Verder blijkt er veel corruptie te zijn binnen het koloniale bestuur en worden onderwijs en godsdienst steeds meer verwaarloosd. De onvrede over het koloniale bewind wordt nog groter als Lodewijk Napoleon koning wordt van Nederland en hij Herman Willem Daendels als gouverneur-generaal naar Oost-Indië stuurt om het gebied met harde hand te reorganiseren. 

Als de Engelsen In 1811 Java weten te veroveren en het gezag in Nederlands-Indië overnemen, verandert er veel in de archipel.  Dat is vooral te danken aan het sterke anti-koloniale sentiment dat in deze periode de bovenhand voert binnen West-Europese intellectuele kringen. Zo wordt er in deze periode een einde gemaakt aan slavernij in de archipel. 

 De Molukken profiteren van het nieuwe bewind. Na het strenge Frans-Bataafse tussenbestuur van Daendels maakt Ambon kennis met de Britse variant van het kolonialisme. Herendiensten worden verminderd, voor producten wordt redelijk betaald en het kruidnagelmonopolie wordt versoepeld. 

Ook vormen de nieuwe machthebbers een Ambonees soldatenkorps dat een goed betaald en goed bewapend wordt, eigen kostuums krijgt en op Ambon blijft. Dit korps van 400 soldaten bestaat uit rekruten van de verschillende eilanden, waaronder ook een zekere Thomas Matulessy die afkomstig is van het eiland Saparua. De soldaten verkrijgen daarnaast het vrijburgerschap. 

De Engelse bestuurder Byam Martin geeft daarnaast de Nederlandse zendeling Joseph Kam toestemming om op Ambon te werken. Samen met de al aanwezige Engelse zendeling Jabez Carey zorgt hij voor vernieuwing en versterking van het Ambonese christendom, waarbij de Molukse leraren een belangrijke rol krijgen. 

Als de Nederlanders na de val van Napoleon terugkeren in Oost-Indië is de situatie sinds hun afwezigheid totaal veranderd. De terugkomst vanaf 1816 loopt dan ook niet erg soepel, vooral omdat de Nederlanders een aantal maatregelen die de Engelsen hadden ingevoerd weer terug willen draaien. 

Financieel is de teruggave van Oost-Indië voor het nieuwe Koninkrijk der Nederlanden onder Willem I een ramp. Een verarmd Nederland moet, met nauwelijks geld in kas, weer proberen om het oude gezag in Oost-Indië terug te krijgen. Maar vanaf de terugkomst in Oost-Indië breken er grote opstanden uit. Waaronder de opstand die geleid wordt door Matulessy op de Molukken in 1817.